Στην πινακοθήκη των ηρώων του 1821, ο Νικήτας Σταματελόπουλος, γνωστός ως Νικηταράς, κατέχει μια θέση μοναδική. Δεν ήταν μόνο η παροιμιώδης ανδρεία του στα Δερβενάκια και τον Άγιο Σώστη που τον έκανε θρύλο, αλλά η πρωτοφανής ανιδιοτέλειά του. Σε μια εποχή που τα «γρόσια» και τα λάφυρα συχνά δίχαζαν τους οπλαρχηγούς, ο Νικηταράς επέλεξε τον δρόμο της απόλυτης ένδειας για χάρη της ελευθερίας.

«Πραματευτής δεν ήμουνα»: Η άρνηση των λαφύρων

Μετά την άλωση της Τριπολιτσάς, ο Νικηταράς δεν πήρε ούτε ένα αντικείμενο για τον εαυτό του. Όταν του προσφέρθηκε ένα σπαθί διακοσμημένο με διαμάντια, εκείνος το δώρισε στην κυβέρνηση για να ενισχύσει τον αγώνα. Στα Δερβενάκια, την ώρα που οι πολεμιστές μοίραζαν τα λάφυρα, εκείνος αποτραβήχτηκε. Όταν τον ρώτησαν τι θέλει, η απάντησή του έμεινε στην ιστορία: «Δεν θέλω τίποτα. Θέλω να δω την πατρίδα μου λεύτερη».

Η πτώση: Από το πεδίο της μάχης στη φυλακή και την τύφλωση

Η μοίρα του έπαιξε το πιο σκληρό παιχνίδι. Το 1839, έπεσε θύμα πολιτικών ιντριγκών και της «Φιλορθόδοξης Εταιρείας». Αν και αθώος, η κυβέρνηση του Όθωνα τον φυλάκισε στην Αίγινα. Οι κακουχίες της φυλακής και ο διαβήτης τον κατέβαλαν. Βγήκε από το κελί του σχεδόν τυφλός και πάμπτωχος.

Ένας Αντιστράτηγος ζητιάνος στον Πειραιά

Είναι μια από τις πιο μαύρες σελίδες της ελληνικής ιστορίας: Ο «Τουρκοφάγος», ο άνθρωπος που είχε δανείσει στο έθνος χιλιάδες γρόσια και φοινίκια (τα οποία ποτέ δεν του επιστράφηκαν), αναγκαζόταν κάθε Παρασκευή να ζητιανεύει έξω από τον ναό της Ευαγγελίστριας στον Πειραιά για να επιβιώσει.

Μόλις έξι χρόνια πριν τον θάνατό του, του δόθηκε μια πενιχρή σύνταξη και ο βαθμός του Αντιστράτηγου. Έφυγε από τη ζωή στις 25 Σεπτεμβρίου 1849, σε ηλικία μόλις 62 ετών, με τελευταία επιθυμία να ταφεί δίπλα στον θείο του, τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Το ηθικό δίδαγμα

Ο Νικηταράς δεν έκανε «πραμάτεια» το καπετανιλίκι του. Έμεινε πιστός στην ιδέα της πατρίδας μέχρι το τέλος, αποδεικνύοντας ότι η πραγματική δόξα δεν αγοράζεται με γρόσια, αλλά κερδίζεται με αίμα και ήθος.