Τα Θεοφάνια ή Επιφάνια αποτελούν μία από τις αρχαιότερες και σημαντικότερες γιορτές της Χριστιανοσύνης. Κάθε χρόνο στις 6 Ιανουαρίου, η Εκκλησία τιμά τη Βάπτιση του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή, κλείνοντας με λαμπρότητα το Άγιο Δωδεκαήμερο.

Η προέλευση του ονόματος «Φώτα»

Πολλοί αναρωτιούνται γιατί η γιορτή επικράτησε να λέγεται «Τα Φώτα». Η ονομασία αυτή προέρχεται από τον 4ο αιώνα, όταν η γιορτή καθιερώθηκε ως η ημέρα του «φωτισμού» της ανθρωπότητας μέσω του Αγίου Βαπτίσματος. Επιπλέον, το όνομα «Θεοφάνια» παραπέμπει στη φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας, καθώς κατά τη Βάπτιση ακούστηκε η φωνή του Πατρός και το Άγιο Πνεύμα εμφανίστηκε «εν είδει περιστεράς».

Το ιστορικό της Βάπτισης

Σύμφωνα με τις Γραφές, ο Ιησούς σε ηλικία 30 ετών μετέβη στον Ιορδάνη ποταμό. Εκεί, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, που κήρυττε τη μετάνοια, τον βάπτισε στα νερά του ποταμού. Η στιγμή εκείνη θεωρείται κομβική, καθώς σηματοδοτεί την έναρξη της δημόσιας δράσης του Χριστού και τη νίκη του φωτός απέναντι στο σκοτάδι.

Τα έθιμα και οι τελετουργίες

Στην Ελλάδα, ο εορτασμός έχει ιδιαίτερο χρώμα και περιλαμβάνει δύο βασικά στάδια:

  1. Ο Μέγας Αγιασμός: Τελείται εντός των ναών και το «αγιασμένο νερό» θεωρείται πηγή ευλογίας για τα σπίτια και τις καλλιέργειες.

  2. Η Κατάδυση του Σταυρού: Είναι η πιο εντυπωσιακή στιγμή της ημέρας. Ο Σταυρός ρίχνεται στα νερά (θάλασσες, ποτάμια ή λίμνες) και οι πιστοί βουτούν για να τον πιάσουν, αναζητώντας την ευλογία για τη νέα χρονιά.

Στα Τρίκαλα, η τελετή στον Ληθαίο ποταμό αποτελεί κάθε χρόνο πόλο έλξης για εκατοντάδες πιστούς, κρατώντας ζωντανή μια παράδοση αιώνων που ενώνει την κοινότητα.